Hoa Mộc Lan, cái tên không gợi người nghe nhớ đến một loài hoa có thật, mà lại nghĩ về một người con gái cải trang nam nhi để thay cha đi tòng quân. Câu chuyện về người con gái này được lưu truyền và xuất hiện trong một bài thơ Trung Quốc, về sau người đời vẫn còn đặt câu hỏi về truyền thuyết ấy: người con gái có tấm lòng hiếu thuận, ái quốc đó có thật hay không?

Chỉ biết rằng cho đến nay, hình ảnh Mulan (Hoa Mộc Lan) đã xuất hiện khắp nơi một cách sống động trong những vở kịch, phim hoạt hình và gần đây nhất là bộ phim đình đám của đạo diễn Mã Sở Thành mang tên Hoa Mộc Lan.

Suốt ngày múa đao với thương, Hoa Mộc Lan từ nhỏ đã đam mê luyện võ và luôn bảo vệ những kẻ bị ức hiếp, nhưng chẳng bao giờ nghĩ đến một ngày mình sẽ lập nghiệp lớn. Cha nàng bị bệnh đã lâu, nguyện vọng của người chỉ là mong nàng sau này thành thân, có một gia đình yên ổn, khi đó người có thể yên lòng "hoá thành ngôi sao trên trời" bên cạnh mẹ nàng.

Rồi số phận thay đổi khi cha nàng có tên trong danh sách những người phải tòng quân, biết rõ bệnh tình của cha mình, mặc cho lời căn dặn của cha từ bao nhiêu năm nay "Nếu muốn đánh nhau trên chiến trường, hãy đợi kiếp sau là một nam nhân", nàng vẫn lặng lẽ ra đi:

Nàng ra đi khi bình minh ló dạng,
Hoàng hôn xuống lại nghỉ bên bờ Hoàng Giang.
Nàng không nghe thấy tiếng gọi của Cha,
Nàng chỉ nghe thấy tiếng nước chảy của Hoàng Giang như đang than khóc...

(Trích đoạn Bài thơ về Hoa Mộc Lan - The Ballad of Mulan )

Hoa Mộc Lan giả trai mặc quân phục thay cha già tòng quân.
Ảnh: Tranh minh hoạ cuốn sách The Ballad of Mulan của tác giả Song Nan Zhang

Tình yêu

Khoác áo giáp vào đi, rồi thân thể của nàng sẽ không còn thuộc về nàng nữa. Mang tấm quân bài vào đi, và một ngày nàng sẽ rời bỏ nó trên sa trường. Từ nay, nàng sẽ quên đi thân phận nữ nhi của mình, nàng sẽ không còn soi gương để tự hỏi rằng: người trong gương ấy thật sự là ai? Nàng nên sống như một người thế nào? Cho đến một ngày...

Ngày mà nàng biết rằng, cho dù nàng có thể che dấu cả thế giới, nàng vẫn không thể che dấu chính con tim mình. Ngày mà nàng đã để cho lý trí của nàng bị chế ngự, để cho con tim mình bị điều khiển, và để cho mọi người thấy rằng Hoa Mộc Lan cũng chỉ là một người mềm yếu và biết sợ hãi.

Em nhìn thấy mây bay trên bầu trời hỗn loạn
Em nghe thấy từng giọt nước mắt rơi nơi sa trường
Đây là sa mạc của ai? Em đã quên rằng mình là ai...
Và là ai đã làm bầu trời kia xám xịt?
Tỉnh dậy trên non cao, thiếp đi nơi sông vắng
Gió cuộn đang thổi hướng về phương Bắc
Tuấn mã nơi cố hương ngày hôm qua đã đợi ai?
Dưới áo giáp này bao nhiêu khó khăn và con tim tan nát
Em tự hỏi bầu trời là đen hay là trắng?"

(Mulan Qing - Stefanie Sun, lời dịch: Pwz.Rqs )

Tình yêu của nàng dành cho Văn Thái - vị hoàng tử nước Nguỵ cải trang, là một trong những nét làm nên một Hoa Mộc Lan chân thật và đáng thương hơn bao giờ hết. Vì tình yêu, nàng đã vô tình gây mất mát cho những người bên cạnh, đã hơn một lần khiến nàng gục ngã trên chiến trường, và cuối cùng tình yêu ấy vẫn khiến nàng cô đơn mãi mãi trong quãng đời còn lại.

Người bảo rằng nàng hãy quên người đi, nàng có thể nói gì khác ngoài sự thật mà Hoa Mộc Lan - dù trong hình hài của một nam nhi, hay nữ nhi, đều chưa bao giờ quên đi: " Mười hai năm nay, ngày nào trên chiến trường, mỗi khi tỉnh lại đều nghĩ đến chàng, bởi vì có chàng, mới đủ dũng khí để mở to mắt ra, sau này mỗi ngày...cũng sẽ như thế..."

Nhiều người cho rằng chính những điểm này đã khiến nhân vật Hoa Mộc Lan trong bộ phim của Mã Sở Thành trở nên "rất đời", và cũng rất khác trong truyền thuyết về hình ảnh vị tướng quân uy vũ. Sự thật, ta vẫn có thể cảm nhận được sự hy sinh và lo âu rất đỗi dịu dàng của nàng thấp thoáng đâu đó trong bài thơ cổ ngày xưa:

Tíc tíc rồi lại tíc tíc (âm thanh phát ra khi Hoa Mộc Lan đang dệt vải)
Nàng ngồi dệt vải bên cánh cửa,
Không ai nghe thấy tiếng thoi đưa,
Chỉ nghe thấy tiếng thở dài của người con gái...
Họ hỏi rằng: Ai trong trái tim nàng?
Ai trong tâm trí nàng khi ấy?"

(Trích đoạn Bài thơ về Hoa Mộc Lan - The Ballad of Mulan )

Nữ dũng tướng Hoa Mộc Lan trên chiến trường.
Ảnh: Tranh minh hoạ cuốn sách The Ballad of Mulan của tác giả Song Nan Zhang

... và lòng dũng cảm

Chính lòng hiếu thảo và yêu nước đã khiến cái tên Hoa Mộc Lan được nhắc đến như một viên ngọc quý càng mài càng sáng. "Ta tòng quân, chỉ vì muốn tận hiếu, không nghĩ có một ngày lập nghiệp, càng không nghĩ có ngày thành sát thủ nơi chiến trường, mười hai năm chinh chiến, lòng vẫn chưa bao giờ được bình yên..."

Nàng đứng trước chiến trường khốc liệt đầy gió, cát và tự hỏi rằng "Cha nói rằng càng đánh trận càng hăng hái, nhưng vì sao ta lại thấy huynh đệ của ta lần lượt ra đi?" Đến khi đoàn quân gặp nguy khó, mất hết quân lương, địch bao vây khắp nơi, nàng vẫn một lòng trung với nước: "Binh sĩ có thể phản lại tôi, Tướng quân có thể bỏ rơi tôi, nhưng Hoa Mộc Lan này, tuyệt đối không phản bội nước nhà".

Hình ảnh Hoa Mộc Lan cùng các tráng sỹ chứng kiến huynh đệ từng vào sinh ra tử với mình giờ đang bị giằng xé và giết hại trước mắt có thể nói là một trong những hình ảnh cảm động nhất của bộ phim. Tiếng hát hào hùng của những người còn sống như đang tiễn đưa những tráng sỹ hy sinh trên sa trường:
Đời người trăm năm ngỡ như giấc mộng
Dù sống hay chết, tráng sỹ có tiếc gì,
Bảo vệ đất nước, giương cao uy quốc
Sống có gì vui, chết có gì tiếc?
Nhớ đến vợ con, nhìn về quê hương
Con đường hiểm trở xa xôi, nước non nghìn trùng...

Chính lòng dũng cảm đã đưa nàng đi vào bình minh hôm ấy. Chính lòng dũng cảm đã khiến một nữ nhi mà tên tuổi khi nhắc đến, quân địch đã sợ hãi thoái lui. Chính lòng dũng cảm đó mà nàng đã hy sinh tình yêu của cuộc đời mình. Và cuối cùng cũng bởi lòng dũng cảm kiên cường, nàng đặt vận mệnh của đất nước lên trên sinh mạng của bản thân.

Hoa Mộc Lan không chỉ "rất đời" bởi nàng được khắc hoạ như một nhân vật đầy cảm xúc, nàng còn là một vị tướng quân với lòng dũng cảm vô biên như trong truyền thuyết.

"Có người nói rằng, xa cách quê hương lâu quá, sẽ quên đi cố hương - Giết người nhiều quá sẽ quên đi bản thân mình..." Mười hai năm chinh chiến, ước mong mà nàng tha thiết nhất lúc này không phải là chức vị của triều đình, mà chỉ là có thể phi ngựa thật nhanh để trở về nhà gặp cha. Tấm lòng son sắt của Hoa Mộc Lan chưa bao giờ phai mờ bởi gió cát trên chiến trường. Tấm lòng đó vẫn sẽ mãi mãi sáng ngời theo thời gian.