Vùng thủ đô Hà Nội là một vùng đô thị lấy thành phố Hà Nội làm đô thị trung tâm và các thành phố, thị xã của các tỉnh lân cận Hà Nội làm đô thị vệ tinh. Theo Quyết định số 490/QĐ-TTg ngày 5 tháng 5 năm 2008 của Thủ tướng Chính phủ Việt Nam, thì không gian của vùng thủ đô Hà Nội bao trùm thành phố Hà Nội và 7 tỉnh là Hà Tây, Vĩnh Phúc, Hưng Yên, Bắc Ninh, Hải Dương, Hà Nam và Hòa Bình với diện tích tự nhiên khoảng 13.436 km². Sau khi Hà Tây, 4 xã của Hoà Bình và huyện Mê Linh được sáp nhập vào Hà Nội, vùng thủ đô Hà Nội bao gồm Hà Nội và 6 tỉnh xung quanh là (Bắc Ninh, Hải Dương, Hưng Yên, Hà Nam, Hòa Bình, Vĩnh Phúc).

Vùng thủ đô Hà Nội đã hình thành một cách tự nhiên từ thập niên 1990 với sự phát triển của mạng giao thông từ Hà Nội sang các tỉnh lân cận, sự đô thị hóa nhanh chóng ở các địa phương trong vùng, thành lập các khu công nghiệp và khu đô thị mới phụ trợ cho Hà Nội. Tuy nhiên, mãi tới đầu thập niên 2000 mới có nghiên cứu do Bộ Xây dựng Việt Nam chủ trì về việc quy hoạch vùng thủ đô Hà Nội. Nghiên cứu có tham khảo kinh nghiệm quốc tế và ý kiến đóng góp của chuyên gia nước ngoài. Tháng 5 năm 2008, Thủ tướng ban hành Quyết định 490/QĐ-TTg tạo ra cơ sở pháp lý cho việc phát triển có quy hoạch toàn vùng.

 Đặc điểm

Hiện nay, toàn vùng gồm 1 đô thị cấp đặc biệt (Hà Nội); 1 đô thị cấp 2 (Hải Dương); 6 đô thị cấp 3 (Bắc Ninh, Hòa Bình, Vĩnh Yên, Phủ Lý, Hưng Yên và Sơn Tây); 3 đô thị cấp 4 (Từ Sơn, Chí Linh và Phúc Yên). Từ nay tới năm 2050, vùng thủ đô Hà Nội sẽ được đầu tư phát triển theo hướng hình thành ba tiểu vùng đô thị trực thuộc: Đó là vùng đô thị trung tâm, vùng đô thị phụ cận (trong phạm vi từ 25 dến 30 km từ vùng đô thị trung tâm) và vùng đô thị vệ tinh ở ba phía: Tây, Đông và Đông Nam, Bắc và Đông Bắc. Toàn bộ tỉnh Hà Tây và một phần tỉnh Vĩnh Phúc, một phần tỉnh Hòa Bình đã được sáp nhập vào Hà Nội nhằm tạo điều kiện cho Hà Nội phát triển làm đô thị trung tâm. Thành phố Hải Dương sẽ được đầu tư để trở thành một đô thị cấp trung tâm vùng (đô thị cấp 1) và một trung tâm công nghiệp của toàn vùng. Các đô thị phía Tây sẽ là nơi phát triển dịch vụ và công nghệ cao. Các đô thị phía Đông Bắc và phía Bắc như Từ Sơn, Bắc Ninh,Chí Linh,Vĩnh Yên, Hưng Yên ... sẽ là các đô thị vệ tinh, đảm bảo cho vùng thủ đô phát triển hài hoà.

Như vậy, nếu không tính Hòa Bình và Quảng Ninh thì Vùng Hà Nội và vùng duyên hải Bắc Bộ chính là các tỉnh thuộc khu vực đồng bằng sông Hồng của miền Bắc Việt Nam

 Dân số

Tại thời điểm năm 2006, dân số toàn vùng thủ đô Hà Nội là 12,462 triệu người trong đó 3,26 triệu người sống ở khu vực thành thị. Dự kiến đến năm 2020, dân số toàn vùng sẽ là 14,5 - 15 triệu người và dân số ở khu vực thành thị là 8,1 - 9,2 triệu người.